Türkiye’de yoğun bakım yatak sayısının yıllar içerisinde artmasına rağmen, yoğun bakımlarda özellikle kış aylarında boş yatak bulunamaması sorunu yaşandığı bir gerçektir. Ancak bu sorunun nedenleri oldukça fazladır ve haberde de yer aldığı gibi sorunun daraltılması ve “özel hastanelerde yoğun bakım yataklarının uygun kullanılmaması” şeklinde tek bir yöne indirgenmesi gerçekçi olmayıp Derneğimiz de bu haberi üzüntü ile karşılamıştır. Yoğun bakımda yatak sorunu tek başına özel hastanelerin sorunu değildir. Bu sorun devlet ve üniversite hastanelerinde de yaşanmaktadır.

Yoğun Bakımlarda yatak bulunamamasının temel olarak 2 nedeni bulunmaktadır:

1. Yoğun bakım ünitelerine endikasyonsuz hasta yatışları ve yoğun bakım yataklarının akılcı kullanılmaması

Türkiye’de yoğun bakım yataklarının %20-30’unda uygun olmayan hastalar yatırılmaktadır. Gerek yoğun bakıma endikasyonsuz yatış, gerekse yoğun bakım ihtiyacı kalmamasına rağmen bazen aylar ve yılları bulan uzamış hasta yatışları “gerçek yoğun bakım hastası” için yatak bulunamaması sorununa neden olmakta ve bazen hastanın bulunduğu ilin kilometrelerce dışına sevkler yapılabilmektedir.

Altta yatan hastalığın çok ilerlemesi nedeni ile tedavi şansı kalmamış olan ve yoğun bakım tedavisinden de yarar görmesi mümkün olmayan, özellikle ileri dönem kanser, nörolojik ve kronik hastalıkları olan hastaların yoğun bakım ünitelerine yatışları için çok fazla sosyal baskı bulunmaktadır. Bu baskı siyasetçi, bürokrat, hastane yöneticileri, hasta yakınları ve hatta yoğun bakım dışı sağlık çalışanları tarafından kurulmaktadır. Yoğun bakım üniteleri hastaların tekrar yaşama döndürüldüğü birimler yerine sadece bakım sunması beklenen birimler olarak algılanmaktadır.

Yoğun bakım gereksinimi kalmayan hastaların gönderilebileceği, yeterli sayıda ve özellikte ara bakım üniteleri, palyatif bakım üniteleri, uzun dönem bakım üniteleri gibi üniteler bulunmamaktadır ve evde bakım hizmetlerinde de pek çok sıkıntı yaşanmaktadır.

Yaşamın sonunda bakım konusunda yasal mevzuat ile ilgili sorunlar mevcuttur.

2. Türkiye’de yoğun bakım ünitelerinin kurulması, uzman hekim istihdamı, sınıflandırılması ve tescili ile ilgili sorunlar

Türkiye’de yoğun bakım yatak sayısı yeterli ve hatta pek çok gelişmiş ülkeden fazla gibi görünmekle birlikte, nitelikli yoğun bakım yatak sayısının yüksek olmadığı düşünülmektedir. Yoğun bakım üniteleri salt fiziksel altyapıya göre tescillenmektedir. Nitelikli yoğun bakım çalışanı ve özellikle yoğun bakım uzmanı bulunup bulunmadığı, sunulan hizmetin kalitesi, hasta sonuçları değerlendirilmemektedir. Bu durum gerek devlet, gerekse özel hastanelerde gelişi güzel yoğun bakım yataklarının kurulmasına yol açmaktadır.

Hastanelerde yoğun bakım ünitelerinde aşırı branşlaşma söz konusu olup, bu durum branş yoğun bakım ünitelerine her türlü hastanın kabul edilmek istenmemesine neden olmaktadır. Halbuki, erişkin yoğun bakım uzmanlık alanı tek olup, bu uzmanlardan da yeterince yararlanılamamaktadır.

Türkiye’de 20.000’in üzerinde yoğun bakım yatak sayısına rağmen, yoğun bakım uzman sayısı 200’ün altındadır. Performans sistemine dayalı maaş ödemesi nedeniyle, Sağlık Bakanlığı tarafından ataması yapılan yoğun bakım uzmanlarına devlet hastanelerinde görev verilmemektedir. Özel hastanelere yoğun bakım uzmanı kadrosu verilmemekte; gerek devlet, gerekse özel hastanelerde yoğun bakım ayrı bir tıpta uzmanlık alanı olmasına rağmen, çoğunlukla anestezi uzmanları hem ameliyathane hem de yoğun bakım ünitelerinde çalıştırılmaktadırlar.

Yoğun bakım yataklarının uygunsuz kullanımının özel hastanelere indirgenerek tartışılmasını doğru bulmamakla beraber, yoğun bakım hizmetlerinin düzenlemesi ve iyileştirilmesi gerektiği, devlet hastaneleri ile birlikte özel hastaneler için de geçerlidir.

Yukarıda bahsi geçen haber ile ilgili Derneğinizin yaptığı basın açıklamasında “hastanın yoğun bakıma alınma ve çıkarılma endikasyonu hastane tarafından değil anestezi ve reanimasyon uzmanı tarafından belirlenir” ifadesi yer almıştır. Yoğun bakımın bir bilim dalı olduğu ve ayrı bir uzmanlık alanı olduğu maalesef ya bilinmemekte ya da göz ardı edilmektedir. Özel hastanelerde sıklıkla anestezi uzmanının eş zamanlı hem ameliyathane hem de yoğun bakımda çalışması kesinlikle sakıncalı olup, bu şekilde yeterli yoğun bakım hizmeti sağlanması mümkün olamayacağından uygunsuz hasta yatışları söz konusu olabilir. Yoğun bakım gibi ciddi emek ve 7/ 24 hizmet gerektiren bir işte hizmet aksamalarına yol açmamak için tam zamanlı çalışma esas olmalıdır.

Sonuç olarak yoğun bakım ünitelerinde yoğun bakım uzmanı veya yoğun bakım uzmanının bulunmadığı yerlerde yoğun bakım yan dal uzmanlık eğitimi bulunan ana dallardan (anestezi, iç hastalıkları, göğüs hastalıkları, vb.) tam zamanlı hekimlerin çalıştırılması, hastanelerde yoğun bakım yataklarının tek çatı altında kullanılması, yoğun bakım ünitelerinin sınıflandırılması kriterlerinin revizyonu ve ünitelerin tekrar tescil edilmesi, yoğun bakım yatışlarına yoğun bakım hekiminin bağımsız olarak bilimsel kriterler ile karar vermesi, yoğun bakım ihtiyacı kalmayan hastaların devredilebileceği birimlerin yeterli sayıda oluşturulması ve yaşamın sonu ile ilgili yasal mevzuatın geliştirilmesi gerekmektedir.

Problem odaklı ve güncel 23 oturum 2 sözel bildiri 81 konuşmacı

Prof. Dr. Levent Yaman

14.Ulusal Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakım (TDCY) Kongresi ve 6. Avrasya Yoğun Bakım Toplantısı, açılış konuşmaları ve müzik dinletisiyle konuklarına “merhaba” dedi.

Kongre Başkanı Prof. Dr. Levent Yamanel, konuşmasında, “Yoğun bakım tıbbı, kritik hastaların tanı ve tedavisi gibi çok önemli bir sorumluluğa sahip… Bütün dünyada ve ülkemizde yoğun bakım ile ilgili gelişmeler baş döndürücü bir hızla devam ediyor. Çok geniş ve heterojen ilgi alanı olan bu bilim dalına ait gelişmeleri ve en güncel bilgileri bulabileceğiniz bir kongre düzenlediğimize inanıyorum” dedi.

10 Bildiri Sahibine Burs Verildi

Yamanel şöyle devam etti:
“Bilimsel düzenleme kurulumuzla ile birlikte ülkemizde alanlarında söz sahibi olan değerli bilim insanları yanı sıra yurt dışından da çok önemli konuşmacıları kongremize davet ettik. Ayrıca ilgi duydukları alanlarda birçok bilimsel çalışmada aktif rol oynayan yoğun bakımcı genç bilim insanları da konuşmacı olma fırsatı buldular. Her yıl olduğu gibi bu yıl da kongre öncesi üç farklı kursumuz yapıldı. Yöneticileri tarafından titizlikle planlanan, teorik ve pratik konular içeren kurslarımızın çok yararlı geçtiğine inanıyorum.

Sözel ve poster bildirilerinin 10 tanesi derneğimiz tarafından burslu olarak kabul edildi.

Prof. Dr. Bilgin Cömert

Kongrelerin bir misyonu da ilaç ve medikal cihaz/malzeme sektörü ile kullanıcıları bir araya getirmektir. Medikal firmalar ürünlerini tanıtma, katılımcılar da bu alandaki yenilikleri kongremizde görme fırsatı bulacaklar.”

Tüm Yoğun Bakım Uzmanlarını Kucaklıyoruz

TDCY Başkanı Prof. Dr. Bilgin Cömert ise, “Özellikle yeni uzman olmuş ve mecburi hizmetini yapmakta olan meslektaşlarımızın kongrede yer almalarını, sahada yaşadıkları olumlu ve olumsuz olayların paylaşılması açısından bir fırsat olarak görüyoruz.

Dernek olarak ana dal ayrımı yapmaksızın tüm yoğun bakım uzmanlarının özlük haklarının korunması, iyileştirilmesi ve problemlerinin çözümü, yoğun bakım eğitimi ve hizmet sunumunda karşılaşılan problemlerin çözümü için gerekli girişimlerde bulunmaya devam edeceğiz” diye konuştu.

Bilim Hayatı, İnsanı, Eşyayı Anlayamaya Çalışmaktır

Prof. Dr. Fahrettin Keleştemur

Kongrede ilk konuşmayı Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanı (TÜSEB) Prof. Dr. Fahrettin Keleştemur yaptı. Prof. Dr. Keleştemur, dünyada bilimsel düşüncenin temellerinin atılmasını sağlayan gelişmeleri, tarihin bilinen ilk zamanlarından günümüze dek anlattı. Adeta dünya medeniyet tarihi dersi niteliğinde bir konuşma yapan Prof. Dr. Keleştemur, şunları söyledi:

“Bu toprakların bir insanı olarak zor şartlarda okudum, içinde bulunduğumuz şatları sorguluyoruz, neden bilgi üretemiyoruz, neden Batının gerisindeyiz diye… Sağlık alanında evrensel üne sahip bir insana rastlayamazsınız, yurtdışında çalışan isimler hariç… Kendimce birtakım sonuçlara ulaştım elbette; ama bunun sebebi olmalı! Bilim bence hayatı, insanı, eşyayı anlayamaya çalışmaktır. Günümüzde akla ve bilime sarılmaktan başka çaremiz yok.”

Kongre sayfası: http://dcyogunbakim2017.org

 

Dr. Nazlıhan Boyacı, kurs sonunda cihaz başında eğitim verdi.

Kritik Hastada Beslenme

Doç.Dr. Kürşat Gündoğan ile Yard. Doç. Dr. İsmail Hakkı Akbudak’ın moderatörlüğünde yapılan beslenme kursunda; genel nütrisyonel değerlendirme, enteral nütrisyon, parenteral nütrisyon ve özel durumlarda beslenme veya espen-aspen kritik hasta beslenme kılavuz özetleri tartışıldı.

“Amacımız Hastayı Doyurmak Değil

Tedavi Etmek”

Beslenme kursuna katılan ve sunum yapan 9 Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım Bilim Dalı Yard. Doç. Yusuf Savran, değerlendirmesinde şunları kaydetti:

“Beslenme yoğun bakımlarda güncel tedavinin ayrılmaz bir parçası… İyi bir beslenmenin hastanın sağ kalımına ciddi olumlu etkileri olduğu tüm dünya tarafından biliniyor. Rehberler her yıl güncelleniyor. Beslenmenin hastayı doyurmak olmadığı, aynı zamanda hastaların aldığı antibiyotik kadar ve sıvılar kadar kıymetli olduğu bilinmelidir” diye konuştu.

Sıfır Enfeksiyon Değil, Sıfır Tolerans

Doç. Dr. Murat Dizbay ve Doç. Dr. Melda Türkoğlu’nun moderatörlüğünde yapılan yoğun bakım enfeksiyonları kursunda; özgün enfeksiyonlar ve hasta grupları, dirençli mikroorganizma sorunu, yoğun bakım enfeksiyonlarının önlenmesi konuları tartışıldı.

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD’da görev yapan Doç. Dr. Murat Dizbay, kursa ilişkin şunları kaydetti:

“Kan dolaşımı enfeksiyonlarının önlenmesi için risk faktörlerinin bilinmesi gerekiyor. Enfeksiyonlar çalışanların elleri aracılığıyla da bulaşabiliyor, işlem öncesi ve sonrasında el hijyenine dikkat edilmeli. Enfeksiyon önlemlerine tam uyum çok önemli; sıfır tolerans burada önemli bir ifade! Sıfır enfeksiyon değil, sıfır tolerans kilit kavramımız… Herşeyi yapmanıza rağmen enfeksiyon gelişebilir ama en azından bizden kaynaklananları sıfıra indirgeyebiliriz.”

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ABD Öğretim Üyesi, Enfeksiyon Komitesi Başkanı Prof. Dr. Firdevs Aktaş da, akılcı antibiyotik kullanımı-genel ilkeler ve salgın yönetimi ve izolasyon konusunda güncel bilgiler verdi ve “Klavuzlar bize yön gösterir ama her hasta farklıdır, hastalık yoktur hasta vardır” dedi.

Bilindiği üzere, yoğun bakım bilim dalında 2013 yılından itibaren Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (YDUS) sonrası yan dal araştırma görevlisi eğitimi başlamıştır. Üç yıllık yoğun bakım yan dal eğitim programı sürer iken, 1219 Sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanunun Geçici 12’nci Maddesi (Geçici Madde 12-(Ek: 19/11/2014-6569/21 md.)) hükümleri çerçevesinde 22.08.2015 tarihinde Sağlık Bakanlığı adına MEB tarafından yoğun bakım yan dal sınavı yapılmıştır. İlgili yasa maddesinde “…Bakanlıkça yapılacak veya yaptırılacak sınavda başarılı olanların uzmanlık belgeleri,…” ibaresi yer almaktadır. Yani yasa yapıcı sınav kelimesini tekil olarak kullanmıştır. Birden fazla sınav yapılması öngörülmüş olsa idi bunu çoğul yani “…sınavlarda…” olarak kullanırdı. Hal böyle iken, yoğun bakımlarda belli bir süre çalıştığını belgeleyen bazı hekimlere herhangi bir eğitim sürecinden geçmeden yoğun bakım uzmanlık diploması verilen bu sınavın ikincisinin yapılmasının yeniden gündeme gelmiş olması, bu konuda değerlendirmelerimizi içeren bu metnin hazırlanmasını zorunlu kılmıştır.

Uzmanlık Eğitimi Süren Hekimlere Büyük Haksızlık!

Türkiye’de yoğun bakım uzmanlık dalı ilk kez 2002 yılında Tıpta Uzmanlık Tüzüğü ile ihdas edilmiş ve sonrasında 2015 yılında yapılan sınav sonucu dahil dört kez istisnai olarak yoğun bakım diploması verilmiştir. Bu sınavın ikincisi yapılması durumunda beşinci kez istisnai olarak yoğun bakım diploması verilmesi söz konusudur.

Dünyada ve Türkiye’de yeni ihdas edilen tıpta uzmanlık alanlarında bir seferliğe mahsus olmak üzere bu alanda çalışmış olanlara istisnai olarak diploma verilmesi söz konusudur. Ancak istisnai olarak diploma verme eyleminin sürekli bir hal alması, yoğun bakım bilim dalında 2013 yılından itibaren resmi olarak eğitim almış ve uzman olmuş ve halihazırda uzmanlık eğitimi devam eden hekimlere büyük haksızlık, yoğun bakım bilim dalının gelişimindeki en önemli engel ve yoğun bakım alanında yaşanan sorunların en önemli nedenlerindendir.

YDUS süreci devam ediyor

Dört kez istisnai olarak yoğun bakım diploması almak için fırsat yaratılması yanında halen YDUS ile devam eden bir süreç var iken ve en önemlisi Türkiye’de yoğun bakım uzman ihtiyacı nedeni ile birçok ana dal ve yan dala göre her yıl çok sayıda yoğun bakım yan dal uzmanlık kontenjanı açılmaktadır. Yoğun bakım uzmanı olmak isteyen ana dal uzmanlarına tekrar istisnai bir durum yaratmak yerine halen YDUS ile başladıkları yan dal eğitimini sürdürmekte olan ana dal uzmanları gibi diğer ana dal uzmanları da aynı süreçten geçerek yoğun bakım uzmanı olmalıdır. Halen akademik kadrolarını dahi bırakıp, oldukça kıdemli bir dönemde resmi sürece dahil olan uzmanlar vardır. Bu istisnai durum kendilerine de büyük haksızlıktır.

Yetkili Olmak Farklı Uzmanlık Eğitimi Farklıdır

Bazı yerlerde henüz yoğun bakım yan dal uzmanı olmaması bahanesi ile eğitim sürecinden geçmeden yan dal uzmanlığı istemenin hiçbir haklılığı olmadığı gibi, hiçbir dayanağı da yoktur. Yan dal uzmanının olmadığı ünitelerde ana dal uzmanları yan dalın yetkileri ile çalışabilmektedirler. Bu durum sadece yoğun bakım uzmanlık alanı değil, birçok diğer uzmanlık alanı için söz konusudur. Neden bir grup uzman YDUS sonrası 3 yıllık yoğun bakım eğitimi alıp yoğun bakım uzmanlığı alır iken, bir grup uzmana MEB’in hazırladığı bir sınavla eğitim almadan yoğun bakım uzmanlığı verilmek istendiği anlaşılamamaktadır. Türkiye’de örneğin pediatrik yoğun bakım gibi birçok uzmanlık alanında eksiklik var iken, neden erişkin yoğun bakım alanında sürekli istisnai olarak yoğun bakım uzmanlığı verilmek istendiği de anlaşılamamaktadır.

Sayı Değil Nitelik Önemlidir

2016 yılından itibaren yoğun bakım yan dal eğitim sürecini tamamlayan uzmanlar, belirlenen yerlerde mecburi hizmetlerini yapabilmek için Türkiye’nin dört bir tarafına dağılmışlardır. Nitelikli yoğun bakım hizmeti sunumunun gerçekleştirilebilmesi için mücadele vermektedirler. Yerel kamu hastaneleri yöneticileri, atanan eğitimli yoğun bakım uzmanlarının göreve başlaması ile birlikte hizmet kalitesinin iyileştirilmesinde bir ivmenin yakalandığını sıklıkla dile getirmektedirler. Eğitimli yoğun bakım uzmanının bulunmasının yoğun bakım yönetimi ve hastaların sağ kalımına olumlu etkileri olduğu bilimsel bir gerçekliktir. Sağlık Bakanlığının da temel misyonunun “nitelikli hasta bakımı” olduğu düşünülürse, yoğun bakım uzman sayısını arttırmak için istisnai yöntemlerle uzmanlık belgesi dağıtma yöntemi uygulanmasından vazgeçilmeli, nitelikli eğitim ve hizmetten ödün verilmemelidir. Çünkü istisnai her durum, yeni yeni adaletsizliklere neden olacak, bu alandaki tartışmalar, davalar uzun süreler devam edecektir.

Yoğun Bakım Uzmanı Olmanın Mevzuatı Açıktır

Ayrıca yasayla belirlenen 6 ana daldan uzmanların, sınav, eğitim ve devlet hizmeti yükümlülüğünü yerine getirerek yoğun bakım uzmanı olmaları konusunda da hiçbir engel bulunmamaktadır. Bu tür uygulamalar yerine, Sağlık Bakanlığının yoğun bakım uzmanlarının başta özlük haklarının iyileştirilmesi olmak üzere, yoğun bakım uzmanlık eğitiminin tercih edilmesine yönelik özendirici tedbirler alması ve bu yönde adımlar atmasını beklemekteyiz.

Müfredata uygun yoğun bakım teorik ve pratik eğitimini almadan tek bir sınav sonucu ile bazı hekimlere yoğun bakım uzmanlık belgesi dağıtılması ile şu anda yoğun bakım uzmanı olarak nitelikli hizmetlerini sürdüren ve yoğun bakım yan dal uzmanlık eğitimi alanların eşitsizliğe uğrayacağı, bu alana gönüllü ve istekli başlayarak eğitimini almak isteyenlerin bu alandan uzaklaşmasına neden olabileceği, çoğu ana dal uzmanının yoğun bakımı tercih etmeyeceği, böylelikle ilerde nitelikli yoğun bakım uzmanı sayısının azalmasına neden olabileceği de unutulmamalıdır. Yoğun bakım alanında yıllardır yaşanan bu tip sorunlar nedeniyle yoğun bakım YDUS puanlarında yıllar içinde düşüş gözlenmektedir.

Yoğun Bakım Değerli Bir Uzmanlık Alanıdır

Ülkemizde yoğun bakım yan dalının yapılanma çalışmaları sonrasında ivme kazanan nitelikli yoğun bakım hizmetinin bu tür uygulamalarla duraklamaya uğratılacağı açıktır. Belgelendirme adı altında bir sınavla yoğun bakım uzmanlığı belgesi dağıtılmasındaki ısrarın herhangi bir kamu yararının olmadığı da ortadadır. Ayrıca bu yöntem ile çok sayıda kişiye tekrar uzmanlık belgesi verilmeye çalışılmasının yoğun bakım uzmanlık alanını değersizleştirme, cazibesini yok etme ve nihayetinde gereksizmiş algısının oluşmasına neden olacağını düşünmekteyiz.

Tüm bu değerlendirmeler bağlamında, yoğun bakım teorik ve pratik eğitimi sürecinden geçmeden tek bir sınav sonucu ile uzmanlık belgesi dağıtılması uygulaması tekrar dile getirilmemeli ve gündemden tamamen kaldırılmalıdır.

Türk Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakım Derneği olarak ikinci bir sınav ile uzmanlık belgesi dağıtılmasına kesinlikle karşı olduğumuzu bildiririz.

Yoğun Bakım Farkındalık Kampanyası başlatan Türk Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakım Derneği, yoğun bakım branşının bilinmeyenlerini ve tüm merak edilenleri kamuoyuyla paylaşıyor!

Türk Dahili ve Cerrahi Bilimler Yoğun Bakım Derneği (TDCY) yoğun bakım farkındalığının arttırılması, sağlık çalışanları ve toplumda bilinirliğinin arttırılması amacıyla, Mayıs ayının yoğun bakım farkındalık ayı olarak kabul edilmesi için Sağlık Bakanlığına başvuruda bulundu.

TDCY’nin girişimiyle başlatılan farkındalık kampanyası, yoğun bakım branşına dair her konuda (yoğun bakım ünitelerinin işleyişi, yönetimi, eğitimi, çalışma koşulları, multidisipliner yapısı vb) hem sağlık çalışanlarını hem de kamuoyunu bilinçlendirmeyi hedefliyor.

Yoğun bakım uzmanlık alanı ve yoğun bakım üniteleri gerek sağlık çalışanları, gerekse de toplumda az bilinmektedir. Bu durum gelişmiş ülkelerde dahi söz konusudur. Bu nedenle Amerika Birleşik Devletlerinde Mayıs ayı yoğun bakım farkındalık ayı olarak kabul edilmiştir. Ülkemizde de benzer şekilde Mayıs ayı yoğun bakım farkındalık ayı olarak kabul edilerek sağlık çalışanları ve toplumda bilinirliğinin arttırılması sağlanmalıdır.

Yoğun Bakım Nedir?

Yoğun bakım tıbbın bir uzmanlık alanıdır. Yoğun bakım uzmanlık eğitimi Türkiye’de 6 uzmanlık alanı üzerine yapılan bir yan dal eğitimi olarak düzenlenmiştir.

Yoğun bakım, yoğun bakım uzmanı olan hekimler ile hemşireler, fizyoterapistler ve diğer ilgili sağlık çalışanlarının birlikte sundukları hizmetlerin bir bütünü olup, hastanelerin özel teknoloji ile donatılmış birimlerinde sunulmalıdır. Bu birimlere yoğun bakım üniteleri adı verilir ve bu birimlerde bir veya birden fazla organ yetmezliği gelişmiş hastalara destek tedavisi sunulur.

Yoğun Bakım Acil Tıp ile Karıştırılmamalıdır

Acil tıp kritik bir hastanın ilk saatlerinde hastanın yaşamsal fonksiyonlarının korunması-düzeltilmesi konuları ile uğraşırken, yoğun bakım bu hastaların ilk stabilizasyon dönemlerinden sonraki saatler ve günlerdeki takip ve tedavilerini içerir. Sadece acil servis hastaları değil, hastanede yatan ancak durumu kötüleşip, yoğun bakımda iyileşmenin mümkün olabileceği hastalar da yoğun bakım ünitelerinde izlenmelidir.

Her Ağır Hasta Yoğun Bakıma Yatırılmamalıdır

Ancak, her durumu kötü olan hasta yoğun bakım ünitelerine yatırılmamalıdır. Kronik hastalıkları veya mevcut durumları nedeniyle yaşam şansı hiç kalmamış, tamamen geri dönüşümsüz bir tıbbi tabloda olan hastalar ile artık sadece bakım ihtiyacı olan hastalar yoğun bakım ünitelerinde izlenmemelidir. Bu hastaların izlenmeleri için evde bakım teşvik edilmeli veya farklı üniteler oluşturulmalıdır.Gereksiz hasta yatışları hem hastane enfeksiyonları başta olmak üzere hastaların pek çok komplikasyona maruz kalmasına yol açar, hem de ihtiyacı olan diğer kritik hastaların yatışını engeller. Ülkemizde zaman zaman gündemde olan yoğun bakım yatağı bulunamaması durumunun temel nedenlerinin başında yatak sayısı yetersizliğinden ziyade yoğun bakım yatak dağılımındaki dengesizlik, ünitelerin yönetiminde yaşanan sorunlar ve yatakların uygunsuz kullanımı gelmektedir.

Bunları Biliyor muydunuz?

• Yoğun bakım ünitelerinin yoğun bakım konusunda eğitimli bir uzman sorumluluğunda hizmet vermesi hasta güvenliğini arttırmaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinde bu durum sağlıkta kalite göstergesi olarak kabul edilmektedir. Hastaların ağırlığı nedeni ile yoğun bakım uzmanı bir hekim eş zamanlı olarak ana dal uzmanlık alanı ile ilgili hizmet vermemelidir.
• Gelişmiş ülkelerde ölümlerin üçte ikisi kronik hastalıklar nedeniyle olmakta, bireylerin üçte ikisi hastane veya bakımevinde ölmekte, her 3 kişiden biri de yoğun bakım ünitesinde hayatını kaybetmektedir.
• Enfeksiyon nedeniyle gelişen organ yetmezliği olarak bilinen sepsis yoğun bakım ünitelerinde en önemli sorundur ve dünyada her birkaç saniyede bir kişi sepsis nedeni ile yaşamını yitirmektedir.
• Yaşam destek ünitesi olarak da bilinen solunum cihazları ile solunum desteği yoğun bakım ünitelerinde en çok uygulanan tedavidir.
• Yoğun bakım ünitelerine girerken galoş takılması gerekmez, hatta galoş giyerken el hijyeni bozulabileceğinden giyilmesi önerilmez.
• Yoğun bakım ünitelerinde hasta yakınlarının ziyareti tamamen yasak değildir ancak belli kurallar çerçevesinde yapılmalıdır. Birinci derece yakınların, yoğun bakım koşullarına uygun bir şekilde, hastalarını kısa süre de olsa ziyaret etmeleri teşvik edilmelidir.

Son günlerde basında yer alan yoğun bakım yataklarının yetmediği şeklinde yapılan açıklamalar ve Sağlık Bakanı Sayın Recep Akdağ’ın yaptığı açıklama üzerine bilimsel bir sivil toplum kuruluşu olarak ve yoğun bakım uzmanı sıfatı ile bizzat eğitim ve hizmet sunumunun içinde yer alan hekimler olarak toplumu doğru bilgilendirme misyonumuz doğrultusunda aşağıdaki açıklamayı yapmayı uygun bulmaktayız:

Öncelikle Sayın Bakanın Türkiye’de yoğun bakım yatak sayısında eksiklik bulunmadığı ve temel sorunun yoğun bakım ünitelerinin doğru kullanılmadığı yönündeki açıklamasına katılmaktayız. Ancak, bunun altında yatan temel noktaları da irdelemek gerektiğini düşünmekteyiz.

Yoğun Bakım Yatakları İstismar Ediliyor

Türkiye’de yoğun bakım yataklarına yoğun bakım endikasyonu olmayan hastalar çeşitli nedenlerle yatırılmakta veya yatırılmaya çalışılmaktadır. Siyasetçi ve bürokratlardan tutun, hastaların kendileri, hekimler ve hastane sahip veya yöneticilerine kadar çeşitli kademelerde bu istismar yaşanmaktadır.

Öncelikle şunun altını çizmekte yarar vardır: Yoğun bakım üniteleri yoğun bakımda sunulan ileri teknoloji temelli bakım ve destek tedavilerden “yarar” görecek özellikteki ağır hastaların yatırılmaları gereken ünitelerdir. Yoğun bakım ünitelerine yaşamın son dönemine gelmiş hastalar ne kadar ağır olurlarsa olsunlar yatırılmamalıdırlar. Örneğin, ağır ve geri dönüşümsüz nörolojik sorunları olan hastalar, yaygın ve tedavi seçeneği kalmamış, iyileşme ihtimali kesin olmayan kanser hastaları yoğun bakım ünitelerinde izlenmemelidirler. Bu hastaların bakımları örneğin palyatif bakım üniteleri gibi farklı birimlerde verilmelidir veya evde bakım hizmetleri geliştirilmelidir.

 Yoğun Bakım Yataklarının %20’si Uygun Kullanılmıyor

Ancak, bu hastaların yatırılması konusunda yoğun bakımda çalışan hekimlerin üzerinde ciddi baskı olabilmektedir. Örneğin, bir cerrah hastayı ameliyat etmeme, bir onkolog tedavi vermeme kararı verebilmekte, hatta bir acil tıp uzmanı triaj kararını bağımsız verebilmekte ancak bir yoğun bakım hekiminin bunları yapma hakkı bulunmamaktadır. Yoğun bakım yataklarına acil tıp servislerinden, 112 komuta servislerinden uygun triaj yapılmadan yatışlar yapılmakta yatak doluluk oranları çok yüksek olunca da daha uygun hastaların yatışları yapılamamakta, yatışlarda gecikmeler olmaktadır.

Sağlık Bakanlığının yaptığı bir çalışmada yoğun bakım yataklarının yaklaşık %20’sinin uygun kullanılmadığı sonucuna varılmıştır.

Yoğun Bakımdan “Çıkış” Kriterleri de Belirlenmeli

Bir an önce bilimsel veriler doğrultusunda yoğun bakımların uygun kullanım kriterleri ile sadece yatış değil, çıkış kriterlerinin de belirlenmesi uygun olacaktır. Çünkü yoğun bakım ünitelerinden bakım hastası durumuna gelmiş hastalar eve gönderilememekte, normal yataklı servislere veya uygun bakım ünitelerine sevk edilememektedirler. Türkiye’de yatış süreleri gelişmiş ülkelere göre çok uzundur.

Yoğun Bakım Uzman Sayısı Yetersiz

Yoğun bakımların uygun kullanılmasının sağlanmasında ilk basamak, yoğun bakım ünitelerinin “tam zamanlı yoğun bakım uzmanları” tarafından yönetilmelerinin sağlanmasıdır.

Ülkemizde yoğun bakım uzman sayısının yetersiz olması nedeniyle mevcut açık, anadal hekimleri tarafından kapatılmaya çalışılmaktadır, ancak anadal hekimleri ameliyathane, poliklinik gibi alanlarda da çalıştırıldıklarından veya kendileri çalışmak istediklerinden, yoğun bakımlarda kısmi zamanlı olarak çalışmaktadırlar. Bu durum yoğun bakımın çok da ciddiye alınmamasına, hasta triajının gelişi güzel yapılmasına, hastanın tıbbi bakım ve tedavisine yeterli zaman ayrılamaması ve hasta bakımının yetersiz olabilmesine, yatış sürelerinin gereksiz yere uzamasına, komplikasyonlara yol açmaktadır.

Hasta Bakım ve Triajının Yönetiminde Yoğun Bakımcının Rolü Artmalı

Yoğun bakım ünitelerinin birçok gelişmiş ülkede dahi 7/24 yönetiminin sadece yoğun bakım uzmanları tarafından sağlanması mümkün olamamakla ve anadal uzmanlarına gereksinim olmakla birlikte yoğun bakım uzmanlarının daha çok hasta bakım ve triajının yönetiminde rol almaları yaşanan sorunların çözümüne ciddi katkıda bulunacaktır.

Yoğun Bakım Ana dal Haline Getirilmeli

Türkiye’de yoğun bakım uzman sayısı yetersiz noktasından hareketle, 2013 yılında yoğun bakım bir tıpta uzmanlık alanı haline gelmiş ve yoğun bakım uzman sayıları hızla artmaya başlamıştır. Ancak, maalesef yetişen bazı yoğun bakım uzmanları zorunlu hizmet bölgelerinde yoğun bakım ünitelerinde çalıştırılmamaktadırlar veya kendilerine “sen nereden çıktın” gözüyle bakılmakta, zoraki basit görevler verilmektedir.

Yoğun bakım uzmanlığı gelişmiş ülkelerde tam zamanlı yürütülen, zaman alıcı ve zor bir alandır. Oysa ülkemizde yoğun bakım eğitim ve hizmet yönü ile bağımsız bir dal olamamıştır. Bu algı sorununun bir an önce çözülmesi ve gerekirse yoğun bakımın bir anadal haline gelmesi gerekmektedir.

Yatak Sayısı Yeterli Ama Dağılımı Dengesiz

Son olarak her ne kadar yatak sayısı toplamda yeterli ise de yoğun bakım ünitelerinin ve yataklarının özel hastane, üniversite ve devlet hastaneleri arasında dağılımında ve niteliklerinde sorunlar vardır. Şöyle ki, toplam 31 bin yatağın %43’ü özel hastanelerde, %40’ı devlet hastanelerinde, %17’si üniversite hastanelerinde bulunmaktadır. Yoğun bakım hizmetlerinden özel fark alınmaması gerekmesine rağmen maalesef pratikte hastalardan fark istenmekte ya da ağır hastaların masrafları daha çok olduğundan bu hastalar devlet veya üniversite hastanelerine sevk edilmektedirler. Bazı devlet ve üniversite hastanelerinde aşırı yığılma sorunu yaşanabilmektedir.

Yoğun Bakım Üniteleri Tek Çatı Altında Toplanmalı

Öte yandan hastanelerde neredeyse her ana dalın kendine ait yoğun bakım ünitesi açılmakta, adı yoğun bakım olan ve hatta tam kapasiteli 3. basamak ünite olarak ruhsatlı birçok ünite bulunmakta bu durum sayıyı arttırmakta ancak birçok üniteye genel yoğun bakım hastası yatırılamamaktadır. Aşırı parçalanmışlık, yönetimi güçleştirmekte, insan ve altyapı kaynak kullanımını olumsuz yönde etkilemektedir.

Sonuç olarak öncelikle hastanelerde yoğun bakım üniteleri tek çatı altında toplanabilirse ve hatta yoğun bakım bir anadal olup, yoğun bakım uzmanlarının tam zamanlı çalışmaları sağlanabilirse, bilimsel triaj ilkeleri doğrultusunda yatak kullanım sorunu büyük oranda çözüme kavuşacaktır.